Katarakt nasıl oluşur?
Katarakt normalde şeffaf olan göz merceğinin bozlaşmasına yani saydamlığını yitirmesine verilen isim. Sözcük anlamı olarak şelale anlamına geliyor. Eski Yunanlılar, göz içine beyaz bir sıvının dolarak, katarakta neden olduğunu düşünüyorlarmış. Katarakt genellikle yaşın ilerlemesi ile göz merceği içindeki proteinlerin yapısının bozulmasından kaynaklanıyor.
Neden insanlarda katarakt oluyor?
En sık neden güneş ışığı. Onun dışında farklı tipte kataraktlar farklı nedenlerle oluşabiliyor. Kalıtım, şişmanlık, ağır ishaller, düşük sosyo ekonomik düzey, aşırı sigara, alkol, hanımlarda menapoz sonrası östrojen düzeyinin azalması. Ve aşırı tuz kullanımı...
Kataraktın görülme sıklığı konusunda bir bilgi verebilir misiniz?
60 yaşın üstünde bulunanların yarısından çoğunda katarakt mevcut.... Çok önemli bir rakam. Dolayısıyla katarakt ameliyatı, dünyada en sık yapılan ameliyat. 1990`da Dünya Sağlık Örgütü`nün çalışma sonucuna göre, katarakttan dolayı kör olanlar yaklaşık 16 milyon kişi. Bu tabi, geri dönüşülebilir bir körlük. |
|
Belirtilerinden sözedersek, bir kişi katarakt olduğunu nasıl anlayabilir, hekim teşhisi dışında?
Katarakt yavaş yavaş gelişen, ağrısız olan bir görme azlığına neden oluyor. Kişi gittikçe görmesinin bulandığını farkediyor. Gözlüğe rağmen okuma zorlaşıyor. Renklerdeki netlik ve parlaklık azalıyor. Derinlik hissi bozulabiliyor. Geceleri ışıklar etrafında haleler görülebiliyor. Araba kullanma özellikle geceleri zorlaşabiliyor. Bazı kişilerde çift görme oluyor. Bazı kataraktlar, ikinci görüş denilen miyopiye neden oluyorlar. Böylece hastaların uzağı görmesi bozulurken yakını daha iyi gördüklerini farkediyorlar.
|
|
Katarakt ameliyatı konusunda bilgi verir misiniz?
Klasik ameliyat yöntemlerinin yanında şimdi fako adı verilen, daha yüksek teknoloji gerektiren bir yöntem kullanılıyor. Fako, ne yazık ki halk arasında yanlış bir şekilde lazer diye yerleşti. Fakoda bizim kullandığımız lazer değil, ultrason gücü. Lazerle katarakt ameliyatı henüz dünyada deneme aşamasında... Fako yöntemi, şu an bütün dünyada kullanılan, en popüler olan yöntem. Bu yöntemin avantajı, çok küçük bir kesi yapmamız. Yaklaşık 3 milim uzunluğunda bir kesiden göz içine giriyoruz. Ve kalem gibi bir aletle kataraktı içerde ultrason gücüyle parçalayıp, emiyoruz. Daha sonra, genellikle katlanır bir mercek koyuyoruz, kesimimizi fazla genişletmemek için. Ve genellikle de dikiş koymamız gerekmiyor. Uygun hastalarda damlalı anestezi yapıyoruz. Hastaya iğne yapmak bile gerekmiyor.Eski ameliyatlar bundan çok farklıydı. Katarakt ameliyatı çok değişik aşamalardan geçti. Modern katarakt teknikleri çok geç gelişti. Ve ilk kataraktın göz dışına çıkarılma ameliyatı 1748`de yapılmış. Ondan önce merceği göz içine itip, arka tarafa itme yöntemi kullanılıyordu. 1961`de kriyo dediğimiz kataraktı dondurarak, olduğu gibi çıkarma yöntemi geliştirildi. O zamanlar ilk başlarda göz içi mercekleri kullanılmıyordu. Eski yaşlıları görürsünüz, çok kalın camlar takarlar. Çünkü alınan göz merceğinin yerine yapay bir mercek konulmadığı için o kırıcılığı camla oluşturmak, ya da lensle oluşturmak gerekiyor. Sonra göz içi mercekleri kullanılmaya başlandı. Merceği olduğu çıkarmanın riskleri var. Arka tabakalara zarar verilebiliyor. Çok büyük kesi yapmak gerekiyor. Yaklaşık 5-6 dikiş koymak gerekiyor. Buna bağlı olarak hastalarda astigmat ortaya çıkabiliyor. İyileşme uzun sürüyor. Görme netliğinin sağlanması uzun sürüyor. Rehabilitasyon çok uzun sürüyor. Fako yönteminde öyle değil. Astigmata yol açmayan bir yöntem olduğu için, kesi küçük olduğu için, hastalar çok çabuk iyileşiyor. İşlerine çabuk dönüyorlar. Rehabilitasyon çok daha çabuk oluyor.
Katarakt ameliyatının ne zaman yapılması uygundur?
Eski yöntemlerde kataraktın olgunlaşması bekleniyordu. Çünkü riskleri nisbeten daha fazla olan yöntemlerdi. O yüzden, nisbeten iyi gören bir göze yapmak istenmiyordu, katarakt ameliyatı. Fakat şimdi fako yönteminin riski çok az. Bir de olgun kataraktlarda bu ultrason gücünün kataraktı parçalaması daha zorlaşıyor. Hem ameliyat süresi uzuyor. Hem de ameliyat daha zorlaşıyor. O yüzden zaten kataraktın olgunlaşmasını özellikle istemiyoruz. Ben genellikle tercihi hastalarıma bırakıyorum. Çok değişik görüşler var. Kendisinde görmesini yetmediğini hissettiği zaman, rahatsızlık duyduğu zaman katarakt ameliyatını düşünmesi gerekiyor.
Kadınlarda menapoz döneminde kataraktın oluşabildiğinden söz ettiniz.Östrojen kadınlık hormonunun, göz sağlığı açısından koruyucu bir etkisinden söz etmek mümkün mü? Öyle gözüküyor. Birkaç ay önce yapılan bir çalışma sonucuna göre menapoz sonrası östrojen tedavisi gören hanımlarda, eğer bu tedavi 10 yıldan fazla süre devam etmişse yüzde 60 oranında katarakt riskini azalttığı tespit edilmiş. Östrojen alınan yıla göre risk azalıyor. Örneğin 3 yıl alan bir kişide yüzde 30 risk azalıyor. Bir-iki yıl alan bir kişide yüzde 20 azalıyor.
Genel olarak koruyucu önlemleri sıralarsak, güneşten öncelikle sözettiniz.Başka nelere dikkat etmeliyiz ve koruyucu olarak alabileceğimiz vitaminler var mı?
Vitaminlerle ilgili çok çalışmalar yapılmış. Özellikle, serbest radikal oluşumları, işte lens metabolizmasıyla ilgili katarakta bağlı zararlı maddeler ortaya çıkıyor. Onlar katarakta neden oluyorlar diye görüşler var. Ve bunları önlemek için antioksidan maddeler alınması, ki bunlar içinde betakaroten, A vitamini, C vitamini, E vitamini, selenyum, bunlar kimileri tarafından öneriliyor. Fakat tıp camiasında tartışmalı.
|