|
Göz tembelliği nedenleri nelerdir?
Görmenin gelişmesini engelleyen 2 önemli neden şaşılık ve anizometropidir.
Şaşılık:
Doğru görmek için her iki gözün bir cisme aynı anda bakması gereklidir. Eğer her bir göz cismi farklı bir açıdan görürse beyne giden iki görüntü birbirinden farklı olacaktır. Şaşılık varlığında kayan göz, beyne farklı bir görüntü iletir ve çocuk etrafındaki cisimleri çift görür. Bu çift görüntüden rahatsız olan çocuğun beyni, kısa zamanda kayan gözdeki görüntüyü baskılamayı, böylece tek görmeyi öğrenir. Sonuç, kullanılmayan kayan gözün körlüğe varabilecek derecede tembel kalmasıdır. Ne yazık ki pek çok aile, şaşı olan çocuklarına erken tedaviyle bir göz kazandırabileceklerinin bilincinde değildir. Aileler çocuklarının gözlerinde kayma farkederlerse hemen bir göz doktoruna götürmelidirler. Halk arasında "Şaşılık zamanla düzelir, tedaviye gerek bile yoktur" gibi yanlış bir inanış vardır. Bunun kaynaklanma nedeni bazı bebeklerde yalancı şaşılık durumunun olmasıdır. Bu bebeklerin burun kökünün çökük olması ve gözlerinin iç kısmında ekstra bir cilt kıvrımının olması şaşı gibi gözükmelerine neden olur. Çocuk büyüyünce burun kökü daralır, ekstra cilt kıvrımı kaybolur ve göz artık şaşı gözükmez. Bu durum sadece yalancı şaşılık için söz konusudur. Gerçek şaşılık asla kendiliğinden iyileşmez. Şaşılığın gerçek mi yalancı mı olduğunu ise göz doktoru belirleyebilir.
Anizometropi: İkinci göz tembelliği nedeni olan anizometropi bir gözün diğer gözden farklı kırıcılığının olmasıdır. Küçük çocuklar için yakın görme, uzak görmeden daha önemlidir. Eğer bir göz miyop (uzağı iyi göremiyor), diğer göz hipermetrop (yakını iyi göremiyor) ise çocuk miyop gözü kullanmayı tercih edecektir. Böylece hipermetrop göz kullanılmadığı için tembel kalacaktır. Dışardan bakıldığında anizometropiyi veya düşük açılı şaşılığı ailenin anlaması mümkün değildir. Yıllar sonra yapılan bir göz muayenesinde göz tembelliğinden dolayı bir gözün kaybedilmiş olduğunun ya da okuldaki veya sosyal hayattaki başarısızlığın önlenebilir bir göz kusurundan kaynaklandığının ortaya çıkması hem aile hem de birey için çok üzücü olmaktadır.
Göz tembelliğini önlemek için neler yapılabilir?
Gözdeki rahatsızlıkların tanınması ve göz tembelliğinin önlenmesinin tek yolu bütün çocukların düzenli göz kontrollerinin yapılmasıdır.
Amerika Birleşik Devletlerinde uygulanan ve benim de önerdiğim çocuk göz muayene takvimi şöyledir: Doğumdan hemen sonra her bebek çocuk doktoru tarafından muayene edilmelidir. Şüpheli bir durumda göz doktoruna sevk edilmelidir. 3 yaşında göz doktoru tarafından muayenesi yapılmalıdır. 5-16 yaş arası: 5 yaşında göz doktoru tarafından tekrar muayenesi yapılmalıdır. Eğer normalse 16 yaşına kadar 2 yılda bir muayene tekrarlanmalıdır.
Bebeklere ve ilkokul öncesi çocuklara göz muayenesi yapılabilir mi?
Ne yazık ki ailelerin bir kısmının düştüğü en büyük yanılgılardan biri bebeklere ve küçük çocuklara göz muayenesi yapılamayacağıdır. Göz muayenesi için asla çok erken değildir.
Çocuklara göz muayenesi nasıl yapılır?
Göz doktoruna gittiğinizde doktorunuz genellikle size çocuğunuz ve ailenizin tıbbi öyküsünü sorar. Sonra çeşitli metotlarla çocuğunuzun gözleri test edilir. 2-3 yaşındaki çocukların görme keskinliği E testi ile belirlenebilir. Bu testte çocuklardan parmaklarını E`nin bacakları yönünde işaret etmeleri istenir. Gittikçe daha küçük E`ler kullanarak doktor çocuğun ne kadar iyi gördüğüne karar verir. Bunu yapamayan çocuklara resimler sorulabilir. Küçük bebeklerin ışığa ve cisimlere, örneğin bir oyuncağa tepkisi değerlendirilir. Daha sonra göz kasları ve şaşılık muayenesi yapılır. Çocuğun gözlerine damla damlatılarak gözbebekleri genişletilir ve gözlüklere ihtiyacı olup olmadığı belirlenir. Doktor bir aletle gözlerin içine bakarak herhangibir göz hastalığı olup olmadığını tesbit eder. Göz tembelliği ancak küçük yaşlarda tespit edilebilirse tedavi edilebileceğinden ebeveynlerin bu konuda son derece hassasiyet göstererek erken yaşlarda çocuklarının göz muayenesi olmalarını sağlamaları gerekmektedir.
Normal Görme Nasıl Gelişir?
Bebekler doğduklarında ancak belirli oranlarda görebilmektedirler. Gözlerini kullandıkça görme potansiyelleri artmaktadır. İlk 9 yaş içinde görme sistemi tam olarak gelişmekte ve daha sonra belirgin bir değişiklik olmamaktadır. Eğer bir göz tüm düzeltmelere rağmen tam kapasiteli göremiyorsa bu durum kişinin hayatında olumsuz bazı etkilere yol açar. Mesela bazı mesleklerde (askerlik, pilotluk gibi) göz tembelliği olanlar yer alamazlar.
Göz Muayenesi Ne Zaman Yapılmalıdır?
Tüm çocukların 4 yaşına gelmeden önce herhangi bir sorun olmasa da mutlaka bir göz doktoru tarafından muayene edilmiş olması gerekmektedir. Bu arada doğumdan itibaren hem ailenin gözlemleri hem de çocuk doktorlarının bazı tespitleri ile gerekli hallerde çok erken dönemlerde de göz muayenesi yapılabilir.
Neler Göz Tembelliğine Yol Açabilir?
Göz Tembelliği gözlerin normal olarak kullanılmasını engelleyen her türlü durumda ortaya çıkabilir. Çoğu vakada göz tembelliğine yol açan durumlar kalıtsal olabilir. Özellikle ailesinde göz tembelliği olan çocuklar göz doktoru tarafından mutlaka muayene edilmelidir.
Sonuç Olarak..
Göz tembelliğinin 3 temel sebebi bulunmaktadır.
Şaşılık :
Kayan gözde genellikle tembellik oluşmaktadır.
Kırma Kusurları :
Mevcut olan yüksek kırma kusuru nedeni ile bir göz diğerinden çok bulanık görmekte ise bu göz görsel gelişimini tamamlayamayarak tembel hale gelmektedir. Görünüşte gözlerde herhangi bir problem olmadığı için tespit edilmesi en zor olan göz tembelliği tipi budur. Aileler çocuklarının gözünde bir kayma tespit ettiklerinde hemen muayenesini sağlamakta ancak diğer durumlarda genellikle göz muayenesi okul dönemine kadar gecikmekte ve bu durumda da çoğu kez geç kalınmış olmaktadır. Bu nedenle 4 yaş öncesinde tüm çocukların şikayet olsun olmasın, mutlak surette göz muayenesi olmaları gerekmektedir.
Saydam olması gerekli göz dokularında bulanıklık :
Bu durumun başında katarakt gelmektedir. Bu tip göz tembelliği en erken gelişen göz tembelliğidir. Dolayısı ile her yenidoğanın mutlak bir çocuk doktoru tarafından son derece kolay bir test olan kırmızı yansıma testine tabi tutulması ve bir anormallik halinde acilen göz doktoruna muayenesi gereklidir. Çünkü bu tip göz tembelliği çok erken ve çok derin olarak gelişmektedir. Doğumsal katarakt mümkün olan en kısa zamanda cerrahi olarak tedavi edilmelidir.
Göz Tembelliği Nasıl Teşhis Edilir?
Bu çoğu kez oldukça zor bir durumdur. Çünkü çocukların görme muayeneleri 3.5-4 yaş öncesinde oldukça güçlük arzetmektedir. Daha küçük çocuklarda ve bebeklerde sağlam gözün doktor tarafından elle kapatılması haline tepkiyi değerlendirmek gibi bir takım yöntemlerle göz tembelliği olan göz tespit edilmeye çalışılır. 4 yaş öncesi muayenede göz doktoru temel olarak şunları yapar. Gözlerde herhangi bir kayma olup olmadığını muayene eder. Daha sonra saydam ortamlarda herhangi bir bulanıklık olup olmadığına bakar, göz bebeği bir damla ile genişletilerek, her iki gözün refraksiyon (kırma) değerleri ölçülür. Burada önemli olan nokta özellikle bir gözde, diğerinin çok üzerinde bir kırma kusuru olup olmadığıdır. Bunun dışında her iki gözdeki yüksek kırma kusurları da dikkate alınır. Kırma kusuru muayenesi dışında retina (görme zarı) ve optik sinir (görme siniri) muayenesi de yapılarak muayene tamamlanır.
Göz Tembelliği Nasıl Tedavi Edilir?
Göz tembelliğinde tedavinin esası zayıf gözün kullandırılmasına dayanır. Bu, sağlam gözün özel bir bandajla haftalar bazen aylar boyunca kapatılması ile yapılır. Önce gerekli olan gözlük reçete edilir. Çocuk bunu kullanmaya başlar ve kapama tedavisi yapılır. Şaşılıkta eğer bir cerrahi müdahale yapılacaksa genellikle önce göz tembelliği giderilmeye çalışılmaktadır. Ameliyat öncesi belli bir dönem kapama tedavisi yapılır, ameliyat uygulanır, daha sonra bir müddet daha kapama yapılmaya devam edilir. Aileler ne yazık ki kayma ameliyatından sonra herşeyin yoluna girdiği düşüncesiyle kapama yapmayı bırakabilmektedirler. Tek başına cerrahi müdahale, oluşmuş göz tembelliğini gideremez. Göz doktorunuz kapamanın nasıl yapılması gerektiği ve kapama sırasında ne gibi şeyler yapılması gerektiğini size açıklar. Bundan sonrası ise tamamen sizin sabrınıza kalmıştır. Çocuklar kapama yapılmasından hiç hoşlanmazlar. Ve bunu reddederler. Ancak ebeveyn olarak bu dönem, sizin ilgi ve sabrınızla, başarılı bir şekilde yaşanabilir. Yaşamları boyunca göz tembelliklerinin mevcudiyeti nedeniyle yaşayacakları sıkıntıları düşünerek bu günlere sabırla yaklaşmalısınız.
|
